Trà Vinh

ĐỊA LÝ

Diện tích: 2.226 km2.
Dân số (2004): 1.022.846 người.
Tỉnh lỵ: Thị xã Trà Vinh.
Các huyện: Càng Long, Cầu Kè, Tiểu Cần, Châu Thành, Trà Cú, Cầu Ngang, Duyên Hải.
Dân tộc: Việt (Kinh), Khmer, Hoa.

Trà Vinh nằm ở hạ lưu sông Mê Kông được bao bọc bởi sông Tiền và sông Hậu, phía Bắc giáp tỉnh Bến Tre, phía Tây và Tây Bắc giáp Vĩnh Long và Cần Thơ, phía Tây Nam giáp Sóc Trăng, phía Đông giáp biển Đông.

Đất Trà Vinh là một dải đồng bằng ven biển bao gồm vùng châu thổ được hình thành lâu đời và những vùng đất trẻ mới bồi. Độ cao trung bình từ 2 m (6 ft) đến 3 m (9 ft) so với mặt nước biển. Trà Vinh có hàng trăm gò, giồng đất và một mạng lưới sông rạch và kênh đào chằng chịt đã tưới tiêu và cung cấp phù sa cho cây trồng.

Tỉnh Trà Vinh không có núi chỉ toàn đồng bằng thấp và kinh rạch chảy khắp nơi. Hai sông chính của tỉnh là sông Cổ Chiên và Hậu Giang. Sông Cổ Chiên chảy dọc theo ranh giới với tỉnh Kiến Hòa, rồi chảy ra cửa Cung Hầu. Sông Hậu Giang cũng chảy dọc theo tỉnh phía Nam tỉnh Ba Xuyên và đổ ra cửa Định An. Các kinh rạch đáng kể khác là kinh Bà Liêu, rạch Ba Túc, rạch Tân Lập, kinh Láng Sắc, kinh Trà Ếch và một số kinh đào nhỏ.

Trà Vinh nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa cận xích đạo, nóng ẩm quanh năm, khí hậu chia hai mùa: mùa mưa từ tháng Năm đến tháng Mười Một, mùa khô từ tháng 12 đến tháng 4 năm sau. Nền kinh tế của Trà Vinh chủ yếu là trồng lúa, đánh bắt hải sản, kinh tế vườn và nuôi tôm cá. Thị xã Trà Vinh xây trên bờ rạch Trà Vinh, cách bờ sông Tiền (Cổ Chiên) 3 km (2 miles).

Từ Trà Vinh đi Vĩnh Long 66 km (41 miles), đi Sài Gòn qua Bến Tre, Mỹ Tho là 110 km (69 miles). Thị xã Trà Vinh có nhiều chùa của đồng bào Khmer. Liên tỉnh lộ 7A, dài 50 cây số nối Vĩnh Bình với tỉnh lỵ Vĩnh Long và đi các tỉnh lân cận; các tỉnh lộ khác là 34, 35, 36, 37. Phi trường xây ở Phú Vĩnh và Long Toàn.

THẮNG CẢNH

Cồn Nghêu (Cồn Nạnh): Là một cồn cát thuộc địa phận xã Mỹ Long, huyện Cầu Ngang, cách bờ biển Mỹ Long khoảng 10 phút đi ca nô. Khi thủy triều lên, toàn bộ cồn cát chìm trong nước biển, chỉ khi thủy triều xuống cồn mới hiện ra. Ở đây không khí trong lành, mát mẻ, đặc biệt nhiều nghêu thịt ngọt, vì thế người dân quen gọi là cồn nghêu. Trên cồn hiện có ba nhà ăn, nghỉ được cất cao hơn mặt biển để phục vụ du khách đến thay đổi không khí, thưởng thức đặc sản biển.

Ao Bà Om (Ao Vuông): Là một thắng cảnh nổi tiếng của Trà Vinh và khu vực đồng bằng sông Cửu Long, thuộc ấp Tà Cụ, xã Nguyệt Hóa, huyện Châu Thành. Ao hình chữ nhật, dài khoảng 500 m (1500 ft), rộng khoảng 300 m (900 ft), nằm dọc theo quốc lộ 53, cách trung tâm thị xã Trà Vinh khoảng 7 km (4 miles) về hướng tây nam. Mặt nước ao trong và phẳng lặng, xung quanh là gò cát cao rợp bóng cây cổ thụ sao, dầu, rất nhiều cây với phần rễ trồi lên mặt đất tạo thành những hình dạng độc đáo. Không khí quanh ao trong lành và mát mẻ. Đến đây bạn sẽ được nghe những truyền thuyết ly kỳ và hấp dẫn về ao Bà Om.

Bãi Biển Ba Động: Thuộc địa phận xã Trường Long Hòa, huyện Duyên Hải, cách trung tâm thị xã Trà Vinh khoảng 55 km (34 miles). Bãi biển dài hàng chục kilômét, cát trắng, nước trong. Không khí ở đây rất trong lành. Thời Pháp thuộc, các quan chức đã xây dựng ở đây một khu nhà nghỉ mát để thường xuyên đến nghỉ và tắm biển.

KINH TẾ

Đồng bào ta sinh sống trong tỉnh rất đông đúc, Vĩnh Bình cũng là nơi có đồng bào gốc Khmer cư ngụ nhiều nhất. Các tôn giáo chính: đạo Phật, Hòa Hảo, Cao Đài, Thiên Chúa.

Đất trồng lúa chiếm 90% diện tích tỉnh, thường được cày cấy ở những vùng đồng bằng thấp giữa các vồng đất cao. Giống như ở Vĩnh Long, dân ta xây nhà dọc theo các vồng đất này. Giống lúa có nhiều loại như lúa mống chim, ỷ đông, nếp sáp, nếp than, nếp hương bầu. Hoa màu phụ gồm có các loại đậu, đậu dao, đậu răng lợn, đậu hương dại... Các loại cây ăn trái mang nhiều lợi tức cho tỉnh là dừa, cam, mít, dứa, xoài, nhãn, dưa hấu vàng, dưa hùm, mảng cầu, ổi xá lị, chuối, cau, chanh...

Dọc các kinh rạch và quận Long Toàn chuyên trồng dừa. Những quận Cầu Ngang, Long Toàn, Trà Cú, Cầu Kê và ven hai sông Tiền - Hậu trồng cây thuốc lá và các loại đậu. Ngành trồng hoa khá thịnh hành trong tỉnh như trúc đào, lan mộc cẩn, kim phụng, hồ điệp... Khu rừng thấp phía Đông - Nam có các loại cây bần, dừa nước, mù u, kê, sao... nhiều cây chế biến làm thuốc rất hữu ích.

Phía Đông là biển Đông Hải nên dân chúng theo nghề đánh cá, còn trong kinh rạch thì nuôi cá nước ngọt. Các loại cá thu hoạch nhiều là cá chình, cá dao, cá bướm, cá kim, cá tai trắng; lại còn có tôm thẻ, tôm trắng, cua biển, ốc tai voi, rùa chàm. Vùng Cầu Ngang, Long Toàn có nhiều ruộng muối.

LỊCH SỬ

Tên cũ của tỉnh là "Vĩnh Bình" do tiếng Khmer "preastrapeang" (Hồ Thánh) đọ lại mà thành. Đời Gia Long, Nam Kỳ có năm trấn, vùng Vĩnh Long và An Giang họp thành trấn Vĩnh Thanh. Đất Trà Vinh là một địa phương nhỏ thuộc trấn này.

Trong đợt tấn công ba tỉnh miền Tây Nam Kỳ, Pháp đem quân đánh chiếm tỉnh Vĩnh Long trong ba ngày. Mặc dù Tổng đốc Trương Văn Uyển cùng với dân quân cố gắng chống trả, hỏa lực giặc quá mạnh khiến thành Vĩnh Long mất ngày 23.3.1862.

Đến năm 1867, Pháp chiếm trọn các tỉnh miền Tây và bắt đầu cai trị đất này. Chúng lập tỉnh Trà Vinh và là tỉnh thứ năm trong 20 tỉnh ở Nam Kỳ (về sau đặt thêm tỉnh thứ 21 là Vũng Tàu). Nhưng người dân Trà Vinh không chịu khuất phục đã nổi lên kháng chiến.

Năm 1875, dân chúng Ba Động (thuộc quận Long Toàn) theo hai anh hùng Trần Bình và Lê Tấn Kế kháng chiến. Năm 1916, các tổ chức bí mật lan rộng tỉnh Trà Vinh. Đồng bào cùng nhau chống bắt lính đánh thuê cho Pháp.

DI TÍCH

Chùa Hang: Là ngôi chùa Khmer cổ, thuộc ấp Tầm Phương, xã Đa Lộc, huyện Châu Thành cách trung tâm thị xã Trà Vinh 5 km về hướng nam. Chùa còn có tên là Mồng Rầy (Kamponynixprdle), nhưng người dân quen gọi là chùa Hang vì kiến trúc cổng chùa giống cái hang. Chùa tọa lạc trên mảnh đất rộng 10 ha có rất nhiều cây cổ thụ như sao, dầu, nơi hội tụ của nhiều loại chim, đông nhất là cò, chúng làm cho cảnh chùa nơi này làm thêm phần đặc sắc.

Chùa Angkorett Pali (Chùa Âng): Là một trong những ngôi chùa cổ nhất trong hệ thống chùa Khmer ở Trà Vinh. Chùa cách trung tâm thị xã Trà Vinh 7 km (4 miles), ẩn mình trong rừng cây cổ thụ của ao Bà Om. Chùa tọa lạc trên khu đất rộng 4 ha thuộc ấp Tù Cụ, xã Nguyệt Hóa, huyện Châu Thành. Chùa có kiến trúc cổ, độc đáo, hài hòa trong cảnh sắc thiên nhiên.

Chùa Nôdol: Còn gọi là chùa Cò hay chùa Giồng lớn thuộc ấp Giồng Lớn, xã Đại An, huyện Trà Cú, tỉnh Trà Vinh, cách thị xã Trà Vinh khoảng 40 km về phía Nam. Đây là ngôi chùa cổ to lớn có nét kiến trúc đặc sắc của nền văn hóa Khmer ở Trà Vinh, bao gồm cổng chùa, ngôi chính điện, tháp đựng cốt, nhà tăng, nhà hội... Khu vực chính điện với những mái uốn cong theo hình đuôi rồng, có những đỉnh tháp nhọn hình ngọn núi Xôme và những hình tượng quen thuộc như Riehu, thần bốn mặt Mohabrom, chim thần Kâyno, Mahaknốt...

Chùa được bao bọc bởi những rặng tre, hàng cây sao, dầu, người dân quen gọi là chùa Cò vì hơn 100 năm nay khuôn viên chùa (khoảng 3 ha) đã là nơi cư trú của hàng ngàn con chim các loại như: cò, cồng cộc, bồ câu... trong đó đông nhất là họ nhà cò với rất nhiều loại: cò trắng, cò quắm, cò đầu đỏ, cò đầu vàng, cò mỏ vàng, cò mỏ đen...

Chùa SamRông Ek: Đây là ngôi chùa cổ của người Khmer Nam Bộ. Chùa tọa lạc tại ấp Đôn Hóa, xã Nguyệt Hóa, huyện Châu Thành. Tương truyền chùa được dựng vào năm 642, có thuyết cho rằng chùa dựng vào năm 1373. Nhưng chùa cũ đã bị hư hỏng, chùa mới được xây lại năm 1850. Ngôi chính diện trùng tu vào năm 1944. Trong chùa còn lưu giữ một số tượng cổ Noria bằng đá quí và bia đá khắc chữ Khmer xung quanh chùa có nhiều tháp mộ.

Chùa Lưỡng Xuyên (Chùa Long Phước): Chùa tọa lạc tại số 3 đường Lê Lợi, phường 1, thị xã Trà Vinh. Chùa được dựng vào thế kỷ 19. Năm 1934 Hòa thượng Khánh Hòa cho trùng tu lại chùa, đặt tên là chùa Long Phước. Năm 1987 thầy Minh Hà trụ trì đã đổi tên là chùa Lưỡng Xuyên.

Chùa Di Đà (Chùa Tiên Châu hoặc Tô Châu): Chùa ở trước bãi Bích Trân, xã Bình Lương, huyện Châu Thành. Chùa được Hòa thượng Hoàng Đức Hội tạo dựng, cảnh chùa thanh trí, u tịch. Chùa Di Đà được coi là một trong những danh lam thắng cảnh của vùng.

LỄ HỘI

Lễ Hội Cúng Biển Mỹ Long: Hàng năm lễ hội cúng biển được tổ chức trong 3 ngày, từ 10 đến 12 tháng 5 âm lịch, tại miếu Bà Chúa Xứ, biển Mỹ Long, xã Mỹ Long, huyện Cầu Ngang. Trong 3 ngày này rất nhiều nghi lễ được tiến hành trang trọng như lễ Nghinh Ông Hải Nam (trên thuyền là các vị thần hóa trang Quan Công, Châu Xương, Quan Bình), lễ rước Bà Chúa Xứ, rước Cậu, lễ Nghinh Ông (rước cá Ông để tỏ lòng biết ơn cá Ông với tàu thuyền khi đi biển gặp nạn), lễ tế thần nông, chánh tế, tế nghinh ngũ phương đi bộ vòng quanh thị trấn và nhiều trò chơi dân gian như nhảy bao, kéo co, đua mông bắt cá kèo, cá bống.

Lễ hội kết thúc với việc đưa tàu ra biển. Lễ hội do những người làm nghề biển ở Mỹ Long tổ chức lần đầu vào năm 1937, với mục đích cầu an. Dần dần đã lôi cuốn được nhiều người tham dự. Những năm gần đây vào những ngày lễ hội, hàng chục ngàn khách gần xa đã về đây dự lễ hội, tham quan làm cho không khí ở vùng này càng thêm náo nhiệt.

Ngoài ra người Khmer còn tổ chức hàng năm: