Bình Thuận

ĐỊA LÝ

Diện tích: 7.992 km2.
Dân số (2004): 1.122.804 người.
Tỉnh lỵ: Thành phố Phan Thiết.
Các huyện: Tuy Phong, Bắc Bình, Hàm Thuận Bắc, Hàm Thuận Nam, Hàm Tân, Đức Linh, Tánh Linh, Phú Quí.
Dân tộc: Việt (Kinh), Chăm, Hoa, Cờ Ho, Chu Ru...

Bình Thuận là một tỉnh duyên hải cực Nam Trung bộ, phía Đông Bắc, phía Bắc giáp tỉnh Ninh Thuận, phía Bắc, phía Tây Bắc giáp Lâm Đồng, phía Tây giáp Đồng Nai, phía Tây Nam giáp Bà Rịa - Vũng Tàu và phía Đông, phía Đông Nam giáp biển Đông.

Địa hình của tỉnh có thể chia thành 3 vùng: vùng núi rừng, vùng đồng bằng và vùng ven biển. Bờ biển dài hơn 192 km (120 mlies) từ Mũi Đá Chẹt giáp Cà Ná - Ninh Thuận đến bãi bồi Bình Châu - Bà Rịa Vũng Tàu, có nhiều nhánh núi đâm ra biển tạo nên các mũi: La Gàn, Mũi Nhỏ, Mũi Rơm, Mũi Né và Kê Gà, chia bờ biển thành những đoạn lõm, vòm để tạo ra những vùng cửa biển tốt như: La Gàn - Phan Ri, Mũi Né - Phan Thiết, La Gi. Ngoài khơi có đảo Phú Quí rộng 23 km2 (9 square miles) là cầu nối giữa đất liền với quần đảo Trường Sa.
 

Các sông chảy qua tỉnh là sông La Ngà (từ cao nguyên Di Linh đổ xuống hồ Biển Lạc), sông Quao, sông Công, sông Dinh... Bình Thuận nằm trong vùng nhiệt đới, ít chịu ảnh hưởng gió mùa Đông Bắc, khí hậu nóng, khô hạn. Nhiệt độ trung bình năm 26 - 27 ° C, lượng mưa trung bình năm 800 - 1.150 mm (32 - 45 in).

Là tỉnh có nhiều rừng, công nghiệp chế biến gỗ, chế biến hạt điều và sản xuất hàng thủ công là thế mạnh của tỉnh. Bình Thuận có bờ biển dài, ngoài khơi giàu hải sản như cá thu, nục, ngừ, cơm, mực. Kinh tếbiển phát triển về đánh bắt hải sản, sản xuất nước mắm, hải sản đông lạnh, làm muối.

Thành phố Phan Thiết cách Thành phố Sài Gòn 200 km (125 miles). Bình Thuận có quốc lộ 1A, đường sắt Bắc - Nam đi qua tỉnh. Nhiều bãi tắm cát trắng, nước trong xanh sạch sẽ cùng với những dãy núi trùng điệp, nối những bãi biển nên thơ bởi những dãy đồng bằng bát ngát. Bình Thuận có nhiều điểm du ngoạn nổi tiếng như: Cà Ná, Phan Thiết, Mũi Né, Hàm Tân, Đồi Dương... đang được đầu tư để trở thành những khu văn hóa du lịch, thể thao với các loại hình tắm biển, du thuyền, săn bắn và chơi golf.

THẮNG CẢNH

Mũi Né: Nằm cách thành phố Phan Thiết 22km (14 miles) về hướng Đông Bắc, Mũi Né là tên một làng chài và cũng là một điểm du lịch quen thuộc của tỉnh Bình Thuận. Dọc theo quốc lộ 706 từ thành phố Phan Thiết đến Mũi Né là một dãy đồi đất thoai thoải và bãi cát ven biển rộng, thoáng mát với những rặng dừa tuyệt đẹp.

Bãi biển nông thoải, nước sạch và trong, nắng ấm quanh năm, không có bão, là nơi tắm biển, nghỉ ngơi lý tưởng dành cho du khách. Mũi Né có nhiều bãi biển hoang sơ nguyên thủy, chưa có sự khai thác của con người, cảnh quan hùng vĩ, môi trường thiên nhiên trong lành, như bãi Ông Địa, bãi Trước, bãi Sau. Đến Mũi Né du khách có thể tắm biển, nghỉ dưỡng, chơi thể thao, du thuyền trên biển, dã ngoại kết hợp săn bắn, câu cá, chơi golf... Tại Mũi Né còn có Đồi Cát, nơi từ bao năm qua đã trở thành đề tài sáng tác của nhiều nghệ sĩ nhiếp ảnh. Ngoài các bãi biển và cồn cát , khu vực này còn có nhiều cảnh đẹp như Suối Tiên, lầu Ông Hoàng, tháp Chàm Poshan.

Khu Du Lịch Hòn Rơm: Từ Phan Thiết đi Mũi Né khoảng 22 km (14 miles) và đi theo đường biển thêm 4 km (3 miles) nữa là tới khu du lịch Hòn Rơm. Bờ biển sạch đẹp, nước biển trong xanh, phía sau là những rặng dừa mát rượi, trĩu quả, những đồi cát vàng, cát trắng nối tiếp nhau nhấp nhô, gợn sóng và đồi cát thì biến dạng từng giờ... Tất cả đã tạo nên vẻ hoang sơ quyến rũ. Du khách đến đây để thưởng thức và khám phá vẻ đẹp tuyệt vời của cát.

Hòn Lao Câu: Thuộc xã Phước Thể, huyện Tuy Phong, đây là một đảo có vẻ đẹp hoang sơ nằm cách bờ biển 7 km (4 miles), với diện tích khoảng 10.000 m2 (90,000 square ft). Trên đảo có hàng ngàn khối đá với hình thù rất độc đáo, xen kẽ là những thảm cỏ xanh mượt. Nơi đây khu bảo tồn sinh vật biển và là điểm du lịch sinh thái biển hấp dẫn.

Đảo Phú Quí: Huyện đảo Phú Quí cách Phan Thiết 56 hải lý, rộng 32km2 (13 square miles). Trên đảo có nhiều ngôi chùa khá lớn như chùa Linh Quan, chùa Cao Cát... được công nhận là di tích lịch sử văn hóa. Bờ biển dài với những dãy cát trắng mịn, nước trong màu ngọc bích. Bao quanh đảo là những hòn đảo nhỏ, đặc biệt nhất là hòn Tranh, hòn Đen và hòn Trứng...

Suối Tiên: Nằm ở vùng ngoại ô thành phố Phan Thiết, cách trung tâm thành phố 18 km (11 miles) về hướng Đông Bắc trên đường đi Mũi Né.

Suối Tiên là một điểm du lịch dã ngoại ngoài trời lý thú của tỉnh Bình Thuận. Một con suối nhỏ từ độ cao hơn 6m chảy trên sườn đồi bao quanh Hàm Tiến, chảy qua những hàng dừa xanh, qua đồi cát khô cao vút màu đỏ rồi chảy xuống.Bên dưới lòng suối là những lớp đất sét vàng pha cát đỏ chạy dọc theo con suối. Suối Tiên đẹp nhờ sự pha lẫn nhiều màu sắc của đất và cát.

Khu Vĩnh Hảo - Tuy Phong: Tuy Phong là huyện phía Bắc của Bình Thuận tiếp giáp với Ninh Thuận tại Cà Ná, nằm trên đường xuyên Việt. Đây là nơi có suối nước khoáng Vĩnh Hảo nổi tiếng, Tuy Phong có bờ biển dài hơn 50 km (31 miles) với các khu nghỉ Vĩnh Hảo, hòn Lao Câu, Ghành Sơn và các di tích lịch sử văn hóa như Cổ Thạch tự, tháp Podam... Trong tương lai du khách từ thành phố Sài Gòn ra, từ Đà Lạt xuống, từ Nha Trang vào sẽ hội tụ tại vùng Vĩnh Hảo, hòn Lao Câu. Từ đây, du khách có thể thăm chùa Hang (Cổ Thạch Tự ), nhà sưu tập di tích Hoàng tộc Chăm, Hòn Lao Câu để nghiên cứu quan sát động vật biển, tắm biển, du thuyền... và hòa vào thiên nhiên yên tĩnh không khí trong lành.

Suối Nước Nóng Vĩnh Hảo: Còn gọi là suối kết tinh vì sinh ra cát bồi là một thứ cacbônát có tác dụng chữa bệnh. Người Chăm xưa lấy nước suối về chế nước thơm để rửa tượng thánh. Với độ nóng 30 ° C và các thành phần hóa học của nó, nước suối Vĩnh Hảo đã được tinh chế, đóng chai thành loại nước giải khát mát và bổ.

Bãi Biển Đồi Dương: Nằm trong huyện ven biển Hàm Tân, cách huyện lỵ Hàm Tân hơn 2km (1 mile) về hướng Đông Bắc, bãi biển Đồi Dương có bờ biển dài hàng chục cây số với những bãi cát trắng xen lẫn các đồi đất thấp thoải dần ra biển. Bờ biển nông, cát thoải, biển êm, nước trong xanh. Môi trường thiên nhiên ở đây rất trong lành.

Hồ Biển Lạc: Hồ Biển Lạc nằm trên địa bàn hai huyện Đức Linh và Thánh Linh, tỉnh Bình Thuận, giáp với tỉnh Đồng Nai và tỉnh Lâm Đồng. Là một hồ giữa rừng rộng khoảng 1.000ha, về mùa mưa, mặt hồ trải rộng đến 3.000ha. Xung quanh là núi và rừng, phía Đông là núi Cà Tong cao 506 m (1,518 ft) sừng sững, có nhiều gỗquí như sến, trắc, cẩm lai, giáng hương... và vô vàn các loại hoa phong lan. Hồ Biển Lạc có núi cao, rừng sâu, lượng cá dồi dào và nhiều loại chim thú quí hiếm như trĩ, công... Đến đây, du khách có thể ngồi trên thuyền du ngoạn giữa bốn bề trời nước mênh mông, núi rừng bát ngát.

KINH TẾ

Người Kinh sống phần nhiều ở đồng bằng và dọc theo bờ biển, đông nhất ở quận Hàm Thuận (tỉnh lỵ Phan Thiết nằm trong quận này). Ngoài ra còn có những sắc dân khác như người Chàm, người Việt Rơglai, người Nùng và người Việt gốc Hoa. Bản chất dân chúng Bình Thuận giản dị, chân thành, không khách sáo.

Nông sản chính của tỉnh là lúa gạo, được canh tác trên các vùng phù sa gần sông ngòi. Các hoa màu phụ như đậu, khoai, bông, thuốc lá, các loại cây có dầu như dứa, mè... Thuốc lá Vĩnh Hảo khá nổi tiếng. Khu rừng dừa ở Bãi Rạng dài hơn 20 cây số, là nguồn lợi lớn của tỉnh. Ngành chăn nuôi tương đối phát triển vì nhiều đồng cỏ tươi tốt. Ruộng lúa được trồng trọt phần lớn là vùng đồng bằng phía Tây - Nam, các hoa màu phụ là ngô, khoai lang, sắn, đậu phụng, vừng, mía... Vùng Hoài Đức và Tánh Linh trồng nhiều mía. Mía Trà Tân nổi tiếng.

Ngoài ra, nước suối Vĩnh Hảo rất trong lành và được sản xuất với sốlượng cao. Dân ta sinh sống ngoài đảo Phú Quý sung túc với các nghề đánh cá, chăn nuôi, khai thác các nguồn lợi thiên nhiên dồi dào như phân chim, trứng mạn, mỏ đá quánh...

Tỉnh có nhiều rừng nên đã mang lại nguồn lợi lâm sản đáng kể với các loại gỗquý như: gỗ, hoàng đan, trắc, cẩm lai, lá buông và nhiều rừng dầu có cây rất to. Rừng ở Hàm Tân rất nhiều lá buông cũng là tài nguyên phong phú mang lại nguồn lợi khá to cho tỉnh. Đây là loại lá dùng trong ngành tiểu thủ công nghệ: Lá buông có thể được dùng để lợp nhà, dệt đệm, dệt buồm, chắn phèn, đan cặp, đan nón, đan vỏ chai rượu. Cọng lá buông dùng đan mành sáo che gió. Cành lá buông đập tơ lấy sợi đan thảm lót nhà. Rừng cũng có nhiều thú như voi, cọp, beo, heo rừng, nai... Vì tỉnh có nhiều sông và gần bờ biển nên nhiều người theo nghề đánh cá và làm nước mắm, ruộng muối.
 

LỊCH SỬ

Đất Bình Thuận nguyên thuộc nước Nhật Nam ngày xưa, sau là đất của Chiêm Thành. Vì chiến tranh liên miên nên Chiêm Thành mất dần đất đai. Năm 1653, chúa Nguyễn Phúc Tần đánh lấy đất Phan Lang (sau gọi là Phan Rang), chỉ còn để lại mảnh đất phía Tây cho Chiêm Thành. Năm 1692, chúa Nguyễn Phúc Chu lấy luôn mảnh đất còn lại và đặt là Thuận Thành trấn, rồi lập Bình Thuận phủ vào năm 1697, lấy đất phía Tây Phan Lang lập hai huyện An Phước và Hòa Đa. Sau cải làm Bình Thuận dinh và lập các đạo Phan Lang, Phan Thiết, Ma Ly và PhốHài...

Đời Gia Long vẫn giữ Bình Thuận dinh, đến Minh Mạng đổi lại Bình Thuận phủ. Năm 1827, Minh Mạng đặt ra hai phủ Ninh Thuận và Hàm Thuận và hai huyện Tuy Phong và Tuy Định. Bình Thuận được đặt thành tỉnh và giao cho quan Tuần phủ Thuận Khánh kiêm nhiệm luôn tỉnh Khánh Hòa. Năm 1888, Đồng Khánh chuyển phủ Ninh Thuận vào Khánh Hòa. Năm 1900, vua Thành Thái đặt huyện Tuy Lý và lấy huyện Tánh Linh trước thuộc Đồng Nai Thượng sát nhập vào Bình Thuận. Năm 1905, phủ Di Linh cũng được trích thuộc về Bình Thuận.

Thời Pháp thuộc, năm 1904, khi cuốn Lưu Cầu Huyết Lệ Tân Thư của anh hùng Phan Bội Châu chấn động cả nước, nêu cao tinh thần duy tân tự cường để cứu nước, thì tại các tỉnh miền Trung phần, những người có lòng với quê hương tìm cách phát động phong trào mở mang dân trí, phục hồi dân khí. Hai anh hùng Phan Chu Trinh và Trần Quý Cáp vào Phan Thiết, mở thư xã, diễn thuyết nhiều lân kêu gọi đồng bào ý thức tự cường, truyền bá tinh thần canh tân, phát triển công thương nghiệp. Phong trào Duy Tân khởi sự tại Bình Thuận sớm hơn mọi nơi. Trước năm 1975, tỉnh Bình Thuận có các quận Hàm Thuận, Phú Quý, Thiện Giáo, Hải Long, Hải Ninh, Hòa Đa, Tuy Phong và Phan Lý Chàm.

DI TÍCH

Nhà Lưu Giữ Bảo Vật Vương Quốc Chăm: Do bà Nguyễn Thị Thềm, hậu duệ của dòng vua Chăm cuối cùng lưu giữ ở xã Phan Thanh, huyện Bắc Bình, cách thành phố Phan Thiết khoảng 60 km (38 miles) về phía Bắc. Bộ sưu tập di sản văn hóa hoàng tộc Chăm bao gồm những báu vật của vua Po- Klong- Mơl- Nai và một số ít của các vị vua Chăm những thế kỷ trước. Sưu tập có hơn 100 di vật nguyên gốc quý hiếm đủ các loại hình và chất liệu khác nhau. Đáng chú ý là những di vật bằng vàng (vương miện, bông tai, vòng xuyến), vải (áo bào, đôi hia) của vua Po- Klong - Mơl- Nai và hoàng hậu Sopia Sơm. Bộ sưu tập phản ảnh nghệ thuật của nghề thủ công mỹ nghệ, điêu khắc, chạm trổ rất phát triển của người Chăm trước đây.

Nhóm Di Tích Tháp Cổ Pô - Sha - Nư: Còn gọi là tháp Phú Hải thuộc xã Thanh Hải, thành phố Phan Thiết. Đây là tuyệt tác của dân tộc Chăm để lại cho nhân loại. Nhóm tháp này gồm 3 cây tháp và nhiều tháp đổ khác nay chỉ còn lại phế tích và nền móng.

Ba ngôi tháp hiện nay còn phân bổ trên 2 tầng đất, quay mặt về hướng Đông. Tháp vuông nhiều tầng, di tích này thuộc phong cách nghệ thuật Hòa Lai, có niên đại thếkỷ 8, loại hình tháp Khmer thời Chân Lạp. Nhóm tháp chàm Pô- Sha- Nư tọa lạc trên một ngọn đồi có tên "Lầu Ông Hoàng" cách thành phố Phan Thiết 6 km (4 miles) về phía Đông Bắc. Hàng năm vào tháng giêng âm lịch, các lễ hội Rija Nưga, Poh Mbăng Yang được tổ chức dưới chân tháp. Nhân dân làm lễ cầu mưa, cầu xin những điều tốt lành. Bên cạnh khu tháp Po- Sha- Nư là các di tích "Lầu Ông Hoàng", chùa Bửu Sơn, núi Cố nơi có mộ nhà thơ yêu nước Nguyễn Thông. Tiếp tục cuộc hành trình dọc bãi biển đến đá ông Địa, biển Mũi Né... du khách sẽ bị lôi cuốn vào bức tranh giàu hương vị biển mặn mà, độc đáo.

Đền Thờ PoKlong - MơlNai (Huyện Bắc Bình): PoKlong - MơlNai, một trong những vị vua cuối cùng của người Chăm (đầu thếkỷ 17). Đền thờ nằm trên đồi cao cạnh quốc lộ 1A, cách thành phố Phan Thiết về phía Bắc khoảng 60 km (38 miles) . Trong đền hiện nay còn lại 3 pho tượng bằng đá màu xanh, đen tạc tượng vua PoKlong- MơlNai và 2 bà hoàng hậu cùng nhiều tượng Cút được điêu khắc, chạm trổ công phu, tinh xảo.

Chùa Hang (Cổ Thạch): Chùa Hang còn gọi là chùa Cổ Thạch tọa lạc tại bờ biển xã Bình Thạnh, huyện Tuy Phong, cách thành phố Phan Thiết 105 km (66 miles) về hướng Bắc. Chùa được xây dựng trong hang đá lớn do thiền sư Bảo Tạng lập vào khoảng giữa thếkỷ 19. Đường lên chùa xây bậc, lan can hai bên chùa đắp rồng. Trên núi đá nhỏ sát bờ biển có tượng Quan ThếÂm Bồ Tát. Trong chùa có pho tượng Đức Phật Thích Ca. Cạnh chùa là bãi đá Cà Được nhiều màu sắc, chạy dọc bờ biển gần 1 km (0.6 miles) . Xung quanh chùa Hang cảnh quan tuyệt đẹp, một làng du lịch Cổ Thạch mới mọc lên với nhiều ngôi nhà xinh xắn được xây dựng theo kiểu nhà sàn để đón khách phương xa về viếng chùa và thưởng ngoạn thắng cảnh.

Chùa Bảo Sơn: Chùa nằm trên núi Bảo Sơn, thuộc địa phận ba thôn Thiện Chính, An Hải và Xuân Hòa, huyện Tuy Phong. Phía sau chùa có hai tháp cổ nên còn gọi là chùa Tháp. Chùa được Nguyễn Ánh ban "Ngự Từ Bảo Sơn Tự" năm 1795 khi đến thăm chùa. Hàng năm vào dịp tết Trung Nguyên, người trảy hội chùa rất đông.

Chùa Linh Sơn Trường Thọ (Chùa Núi Tà Cú): Chùa tọa lạc trên núi Tà Cú ở độ cao 400 m (1,200 ft) thuộc xã Tân Lập, huyện Hàm Thuận và cách Phan Thiết 30 km (19 miles) về phía Nam. Chùa do tổ sư Hữu Đức khai sơn vào khoảng giữa thế kỷ 19. Năm 1963 chùa được trùng tu sữa chữa. Trong khu vực chùa có ngôi tháp tổ. Phía sau chùa là tượng Phật Thích Ca nhập niết bàn dựng năm 1963, dài 49 m (147 ft). Phong cảnh nơi đây thật hữu tình, với bờ biển trải dài, đá núi muôn hình thù, rừng xanh bao quanh, tạo cho Tà Cú thêm nét hùng vĩ, uy nghiêm.

Đền Thờ Cố Hỷ Phu Nhân: Ở trên núi Ô Cam, sát bãi biển phía Nam huyện Tuy Phong. Đền thờ vị nữ thần Cố Hỷ. Nhân dân địa phương mỗi khi ra khơi thường đến đền thờ này cầu thần phù hộ.

LỄ HỘI

Hội Đền Dinh Thầy: Diễn ra trong hai ngày 15 và 16 tháng 9 âm lịch tại đền Dinh Thầy, Hàm Tân, Bình Thuận là ngày giỗ Thầy và Thím. Theo truyền thuyết có 2 vội chồng: Thầy và Thím quê Quảng Nam sống ở thế kỷ 19, học đạo, đồng thời chữa bệnh cho nhân dân trong vùng theo pháp luật. Trong phiên tòa xử án, Thầy và Thím đã cuốn lụa biến thành rồng đỏ bay vào Hàm Tân (Bình Thuận) sống tại đây và làm thuốc trị bệnh cứu giúp dân lành cho đến khi qua đời. Dân trong vùng thương tiếc lập đền thờ Thày và Thím. Hội Dinh Thày còn mang nhiều tín ngưỡng mê tín, dân đến cúng giỗ rất đông, cầu cúng xin xăm, xin lá số. Nhân dân trong vùng mang theo nhiều lễ vật để dự lễ cúng chay vào tối 15, cúng cỗ chay và cỗ mặn vào ngày 16 tháng 9.

Lễ Hội Mbăng Katê: Lễ hội được tổ chức vào tháng 8, 9 âm lịch (đầu tháng 7 Chăm lịch), tại các lăng, tháp sau đó chuyển về gia đình đồng bào Chăm ở Ninh Thuận và Bình Thuận. Lễ hội Katê là lễ hội quan trọng và có qui mô lớm nhất, kéo dài 5 ngày của người Chăm theo đạo Bà La Môn. Đây là lễ Tết để tưởng nhớ các anh hùng, thần linh, tổ tiên, các vị vua có công với nước, với dân đã được thần thánh hóa như Po Klong Grai Pôrômê. Lễ hội đồng thời với việc hành hương, là việc thăm viếng, kết ngchĩa bạn bè... Buổi tối trước ngày chính hội có nghi lễ trình y phục với các nghi thức trang trọng trong tiếng nhạc dân tộc và các điệu vũ cổ truyền. Trưa ngày chính hội là lễ dâng cúng và lễ rước thần , tắm tượng , mặc áo , đội mũ cho tượng... Khi trời sắp tối là kết thúc các nghi lễ, mọi người hưởng lộc và tham gia các trò vui như ngâm thơ, chơi nhạc,... Trong lễ này, nhân dân thuộc dân tộc Raglai trên núi cũng xuống dự hội, chia xẻ niềm vui với người Chăm.