Hải Phòng

ĐỊA LÝ

Diện tích: 1507,6 km2.
Dân số (2004): 1.721.407 người.
Thành phố Hải Phòng hiện có 5 quận, 8 huyện và 1 thị xã như sau:
Năm quận: Hồng Bàng, Ngô Quyền, Lê Chân, Kiến An, Hải An
Tám huyện: An Lão, Bạch Long Vĩ, Cát Hải, Vĩnh Bảo, Thủy Nguyên, Tiên Lãng, Kiến Thụy, An Dương,
Một thị xã Đồ Sơn
Dân tộc: Việt (Kinh), Hoa.

Thành phố Hải Phòng nằm trên hữu ngạn sông cửa Cấm, là một hải cảng lớn miền Bắc, ngày xưa có tên là bến giáp làng Lạc Viên, phía Nam giáp các làng Hành Kinh, Gia Viễn, An Dương và Lạc Viên, phía Tây giáp làng Hạ Lý, Hải Phòng cách thành phố Hà Nội 106 km (66 miles) về hướng đông. Phố xá Hải Phòng tương đối rộng rãi, xây theo hướng nam bắc đông tây, nhà cửa san sát nhau.

Khí hậu Hải Phòng tốt nhờ gió biển, cuối mùa đông và đầu mùa xuân có mưa phùn, gió tây bắc thổi mạnh trong hai tháng cuối và tháng giêng. Gió mùa hạ thổi hướng đông nam và phía Đông tạo những trận mưa và bão. Mùa bão thường có từ tháng sáu đến tháng chín. Nhiệt độ trung bình cả năm là 23.8° C.

Hải Phòng có nhiều đường giao thông rất quan trọng, ngoài quốc lộ 5, hai liên tỉnh lộ 10 và 14, Hải Phòng có các dòng sông và đường biển có thể đi đến nhiều tỉnh và thành phố lớn trong nước.

ới di chỉ khảo cổ Cái Bèo (Cát Bà) chứng tỏ mảnh đất này cách đây trên 6000 năm đã có người sinh sống. Hiện nay, Hải Phòng còn giữ được nhiều di tích lịch sử, nhiều danh lam thắng cảnh, nhiều đền, chùa, lăng miếu, sinh hoạt văn hóa dân tộc trên từng làng xã.

Hải Phòng là một cảng biển lớn nằm trên đường hàng hải quốc tế Đông - Tây, Bắc - Nam. Hàng trăm năm nay người Trung Quốc, Nhật Bản, Pháp, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha... đã đến đây buôn bán.

Hải Phòng thực sự là một trung tâm thương mại, một thành phố công nghiệp lâu đời, một đầu mối giao thông quan trọng với hệ thống các đường giao thông thủy, bộ, đường sắt, hàng không, phục vụ việc giao lưu hàng hóa và hành khách cho các tỉnh miền Bắc Việt Nam, một số tỉnh phía Nam Trung Quốc, cho cả nước và quốc tế.

Nằm trong tuyến du lịch Hà Nội - Hải Phòng - vịnh Hạ Long. Hải Phòng có khu nghỉ mát với những bãi biển lượn quanh bán đảo Đồ Sơn, vươn ra biển đông tới 5 km (3 miles). Từ nhiều năm nay, Đồ Sơn đã trở thành một khu nghỉ mát và giải trí nổi tiếng trong nước và quốc tế. Hiện nay Đồ Sơn đang được xây dựng thành trung tâm du lịch và giải trí theo tiêu chuẩn quốc tế.

Từ Đồ Sơn bằng tàu biển cao tốc, du khách có thể tới thăm đảo và vườn quốc gia Cát Bà, thăm vịnh Bái Tử Long và Vịnh Hạ Long. Quần đảo đá vôi Cát Bà, nằm kề bên vịnh Hạ Long với hàng trăm núi, đảo lớn nhỏ mọc giữa biển cả. Đảo chính Cát Bà có vườn quốc gia, những vạt rừng nguyên sinh nhiệt đới tồn trữ nhiều loại cây rừng và thú hiếm, những dãy núi đá vôi hùng vĩ mang trong lòng nhiều hang động kỳ thú, những bãi tắm thiên tạo, nước biển trong xanh xen kẽ những vùng biển tĩnh lặng nằm giữa các đảo đá, những suối đầu nguồn trên các dốc núi và cả hồ trên núi. Xa xa là đảo Bạch Long Vĩ nằm giữa vịnh Bắc Bộ.

THẮNG CẢNH

Biển Đồ Sơn: Thị xã Đồ Sơn cách trung tâm thành phố Hải Phòng khoảng 22 km (13.8 miles) về phía Đông Nam, nằm giữa hai cửa sông Lạch Tray và sông Văn Úc. Đây là một bán đảo với đồi núi, rừng cây nối tiếp nhau vươn ra biển đến 5 km (3 miles).

Từ xưa người Pháp đã xây dựng khu Đồ Sơn thành khu nghỉ mát dành cho quan chức Pháp và giới thượng lưu người Việt. Năm 1950, sân bay Đồ Sơn được xây dựng.

Bãi biển Đồ Sơn được chia làm 3 khu, mỗi khu đều có bãi tắm, đồi núi, rừng thông yên tĩnh. Khu II có tòa nghỉ mát của Bảo Đại, ông vua cuối cùng của triều Nguyễn. Khu III có công trình kiến trúc nhỏ dáng dấp mô phỏng như ngôi chùa nên từ lâu thành tên gọi là Pagodon. Đặc biệt cuối bán đảo là đồi đất cao trên có Hotel de la Pionte hay khách sạn Vạn Hoa. Đây là một công trình kiến trúc đẹp nhất của Đồ Sơn. Tòa nhà có hai tháp hình chóp, như một lâu đài cổ. Tường đá lâu đài được xây từ mép biển lên đến đỉnh đồi tạo dáng vẻ bề thế vững chắc.

Núi Voi: Là một quần thể thiên nhiên đa dạng, cách trung tâm thành phố Hải Phòng 20 km (12.5 miles) về phía Tây Nam. Núi Voi là một ngọn núi cao nhâùt ở phía Bắc Kiến An, bên bờ sông Lạch Tray. Ngay dưới chân núi có động Long Tiên. Trong động thờ bà Lê Chân, một nữ tướng của cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng, người đã lập ra làng An Biên, Hải Phòng ngày nay. Núi Voi có nhiều hang động đẹp: hang Họng Voi, hang Chiêng, hang Cá Chép, hang Bể... phía Nam núi Voi có động Nam Tào, phía Bắc có động Bắc Đẩu. Trong hang động có nhiều nhũ đá, măng đá với muôn hình kỳ lạ như rồng chầu, hổphục, đầu voi... Trên đỉnh núi Voi có một khoảng đất tương đối bằng phẳng gọi là bàn cờ cõi tiên. Trên núi còn nhiều vết tích đền chùa và vết tích thành nhà Mạc được xây dựng vào thế kỷ 16. Đặc biệt các nhà khảo cổ còn tìm thấy nhiều di vật của người xưa như rìu, đục bằng đá, đồng cách đây gần 3.000 năm.

Đảo Cát Bà và vườn Quốc gia Cát Bà: Cát Bà là một quần đảo có tới 366 đảo lớn, nhỏ. Đảo chính là Cát Bà rộng khoảng 100 km2, cách cảng Hải Phòng 30 hải lý, tiếp nối với vịnh Hạ Long tạo nên một quần thể đảo và hang động trên biển làm mê hồn du khách. Diện tích vườn quốc gia Cát Bà được quy hoạch bảo vệ là 15.200 ha, trong đó 9.800 ha rừng và 4.200 ha biển.

Địa hình vườn đa dạng, chủ yếu là dãy núi đá vôi với nhiều hang động kỳ thú và xen kẽ là những bãi cát trắng phau, mịn màng, nơi du khách tắm biển. Các ngọn núi đá vôi có độ cao trung bình 150 m (450 ft), cao nhất là đỉnh Cao Vọng cao 322 m (966 ft) so với mặt biển.

Tại đây, hệ động vật có tới 20 loài thú, 69 loài chim, 20 loài bò sát và lưỡng cư, 11 loài ếch nhái. Đặc biệt là loài voọc đầu trắng tìm thấy ở các vách núi đá cheo leo ven biển Cát Bà. Đây là loài thú quý được ghi vào sách đỏ để bảo vệ, trên thế giới hầu như không còn loại này. Ở đây còn có khỉ vàng, sơn dương và nhiều loài chim đẹp như cao cát, bói cá, hút mật, đầu rìu...

Vườn quốc gia Cát Bà là nơi có những cánh rừng nguyên sinh nhiệt đới lớn của Việt Nam. Theo điều tra bước đầu, ở đây có 745 loài thực vật, 495 chi, 149 họ, trong đó có 350 loài cây thuốc. Nhiều cây quý cần bảo vệ như chò đôi, trai lý, lát hoa, kim giao, cọ Bắc Sơn...

Sông Bạch Đằng: Ở phía Đông Bắc Hải Phòng, cách trung tâm thành phố 20 km (12.5 miles). Bạch Đằng là con sông nổi tiếng với những chiến công vang dội trong lịch sử chống ngoại xâm của nhân dân Việt Nam.

Năm 938, Ngô Quyền đã đánh tan các đạo thủy binh lớn của quân Nam Hán. Năm 981, tướng Lê Hoàn (tức vua Lê Đại Hành) cũng đã tiêu diệt các đạo thủy binh của quân Tống trên sông Bạch Đằng. Năm 1288, quân dân nhà Trần dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Trần Hưng Đạo đã nhấn chìm hàng trăm chiến thuyền quân Nguyên - Mông, bắt sống tướng Ô Mã Nhi, chấm dứt âm mưu thôn tính Việt Nam của quân xâm lược Nguyên - Mông. Hàng năm trên dòng sông lịch sử này thường có hội thi bơi truyền thống vượt sông Bạch Đằng.

Thắng cảnh Tràng Kênh: Tràng Kênh là một quần thể núi đá vôi hang động, sông, nước với cảnh trí thiên nhiên nên thơ, thuộc huyện Thủy Nguyên cách trung tâm thành phố Hải Phòng 20 km (12.5 miles) về phía Đông Bắc.

U Bò là một ngọn núi trong quần thể đồi núi này, tương truyền đây là nơi Trần Hưng Đạo đã đứng để chỉ huy trận chiến chống quân xâm lược Nguyên - Mông. Đứng trên núi U Bò, du khách có thể ngắm nhìn toàn cảnh sông Bạch Đằng. Sông núi tĩnh lặng, trời nước mênh mang với nhiều huyền thoại làm cho cảnh sắc nơi đây càng thêm hấp dẫn.

Quanh Tràng Kênh có nhiều hang động kỳ thú. Hang Vua thuộc xã Minh Tân, cao 18 m (54 ft), rộng 10 m (30 ft). Trong hang có nhiều ngách, có suối nước quanh năm trong mát. Gọi là hang Vua vì tương truyền vua Hùng thứ 18 đã lập li cung ở đây. Đền thờ vua Hùng được đặt ở phía chính giữa hang, tượng vua được tạc bằng đá, trông rất sinh động.

Tràng Kênh đã được các nhà khảo cổ phát hiện ra nơi đây là xưởng chế tác đồ trang sức của người xưa, cách nay trên 4000 năm. Trong cuộc kháng chiến chống Pháp, đây còn là một căn cứ cách mạng của quân và dân Hải Phòng.

Quán Hoa: Quán Hoa được xây dựng vào cuối năm 1944 dùng để bán hoa. Đây là một dãy gồm 5 quán hoa nhỏ xinh xinh, mái cong ngói vẩy với 4 cột tròn như mang đậm nét kiến trúc Đông Phương. Quán Hoa ẩn mình dưới tàn lá xanh, hoa đỏ của hàng cây phượng vĩ mang vẻ đẹp dịu dàng như chính vẻ đẹp truyền thống của Hải Phòng.

Nhà hát lớn thành phố: Nhà hát lớn nằm ở khu trung tâm - quảng trường thành phố, xây dựng từ năm 1904, bản vẽ, thiết kế, nguyên vật liệu xây dựng mang từ Pháp sang, do kiến trúc sư Pháp mô phỏng theo các Nhà hát của Pháp thời Trung Cổ. Nhà hát lớn cao hai tầng, có hành lang, tiền sảnh, phòng gương, phòng gửi quần áo, căn tin... và một sân khấu chính với khán trường 400 ghế. Trần khán trường hình vòm có trang trí lẵng hoa và ghi tên các văn nghệ sĩ nổi tiếng. Quảng trường nhà hát là nơi hội họp vào những ngày lễ lớn của dân tộc.

Chợ Sắt: Nằm bên bờ của ngã ba sông Cấm và sông Tam Bạc, chợ Sắt là chợ lớn nhất thành phố Hải Phòng. Trước kia, nơi đây là chợ phiên An Biên tấp nập người đến mua, kẻ bán. Khi thành phố được thành lập (1888), chợ được xây dựng với những gian nhà lớn, vật liệu chủ yếu là sắt thép, nền xi măng, có tháp nước, vì thế được gọi là "chợ Sắt".

Tháng 5/1992 chợ Sắt được xây dựng thành một trung tâm thương mại, dịch vụ sáu tầng. Diện tích mặt bằng 13.210 m2; diện tích sử dụng 39.829 m2. Tầng 1, 2, 3 là nơi buôn bán với hơn 2.000 gian hàng. Tầng 4, 5, 6 là khách sạn, nhà hàng, vũ trường và các văn phòng đại diện khác.

Chợ Sắt hàng ngày không chỉ tiếp đón khách hàng đến mua và bán mà đây cũng là địa chỉ hấp dẫn du khách mỗi khi có dịp đến Hải Phòng.
 

KINH TẾ

Vì là thành phố chuyên về mua bán nên mật độ dân cư khá cao, ngoài ra còn có một số người Việt gốc Hoa và người Hoa, dân chúng theo đạo Phật và Thiên Chúa.

Thành phố Hải Phòng ít ruộng đất nên việc trồng trọt không có gì đáng kể. Ngành kỹ nghệ và thương mại Hải Phòng rất phát triển. Cảng Hải Phòng khá lớn, tàu bè có trọng tải nặng có thể ghé đến buôn bán. Trước đây có nhiều xưởng kỹ nghệ làm xi măng, than gạch, đồ sành, thủy tinh, xà phòng... làm ăn phát đạt.
 

LỊCH SỬ

Trước đây thành phố Hải Phòng là đất thuộc thành phố Hải Dương. Với hiệp ước 15-3-1874, triều đình Huế phải nhường Hải Phòng cho quân Pháp. Lúc đó, nơi này chỉ là một cái chợ, và khu vực chung quanh chỉ rộng khoảng 15 mẫu tây, trông giống cái dầm to, chỗ nào cũng có đất nổi lên, có những đê nhỏ giao thông với nhau; rồi hồ ao được lấp dần, quân Pháp cho xây tòa lãnh sự và người của chúng đến lập nghiệp vào năm 1875 và làm nhà tạm ở bờ sông Tam Bạc. Từ năm 1882 đến năm 1885, một số cửa hàng lớn mở ra, bến Hải Phòng lúc đó còn nhiều cát, phải có tàu vét bớt để tàu bè dễ ra vào.

Cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng làm nức lòng đồng bào cả nước, có anh thư Lê Chân được phong chức Tiên Phong Nữ Tướng đem quân đánh giặc Tô Định, lập được nhiều chiến công, được giao trách nhiệm trấn thủ Hải Phòng, lập nên xóm làng, huấn luyện dân chúng thành các tổ kháng chiến. Khi quân Pháp chiếm miền bắc nước ta, cảng Hải Phòng là một trong những nơi đưa các nhà ái quốc xuất dương mưu cầu việc nước.

Phong trào Đông Du được phát động. Năm 1904, anh hùng Tăng Bạt Hổ từ Nhật trở về. Năm sau, ông và anh hùng Phan Bội Châu bí mật rời Hải Phòng qua Nhật để gặp các nhà cách mạng Nhật và Trung Hoa như Khuyên Dưỡng Nghị, Tôn Văn... Nói đến việc xuất dương, phải kể đến anh hùng Nguyễn Hữu Tuệ (quê Hải Phòng), là người nhiệt tâm yêu nước, lợi dụng làm công dưới tàu ông đã che chở, giúp đỡ các nhà cách mạng và sinh viên xuất ngoại. Có lần Pháp tình nghi bắt giam nhưng ông nhất quyết không nói nửa lời. Ông mất tại Hải Phòng năm 1938. Năm 1925 cụ Phan Bội Châu bị quân Pháp bắt bên Tàu giải về nước đòi xử tử. Sinh viên học sinh các trường kỹ nghệ chuyên nghiệp tại Hải Phòng liền biểu tình dữ dội yêu cầu quân Pháp thả người anh hùng yêu nước.
 

DI TÍCH

Chùa Dư Hàng (Phúc Lâm Tự): Chùa thuộc phường Hồ Nam, quận Lê Chân, cách trung tâm Hải Phòng khoảng 2 km (1.25 miles) về phía Tây Nam. Chùa được xây dựng vào đời Tiền Lê (980 - 1009). Vua Trần Nhân Tông (258 - 308) vị vua mộ đạo Phật đã từng đến giảng đạo tại Phúc Lâm Tự. Chùa đã được trùng tu nhiều lần. Ngày nay chùa Dư Hàng được xếp hạng là một di tích lịch sử. Chùa còn lưu giữ nhiều hiện vật quý: tượng Phật, đỉnh đồng, chuông, khánh, đặc biệt là bộ sách kinh Tràng A Hàm là tài liệu cổ về giáo lý đạo Phật.

Chùa Phổ Chiếu: Chùa được xây dựng vào năm 1953 do sư Ngô Chân Tử kiến lập và trụ trì, ở xã Dư Hàng Kênh, huyện An Hải. Lúc đầu, chùa thờ Tam Giáo Đồng Nguyên. Đến năm 1954 một hòa thượng thuộc phái Lâm Tế về trụ trì, trùng tu và mở rộng ngôi chùa, thờ Phật, đổi tên là chùa Phổ Chiếu. Chùa hiện còn giữ một số di vật bằng đất nung và đá cổ, các mảng trang trí ở tháp cổ Tường Long, những tháp đất nung cổ, 4 tầng, có 4 cạnh, cao 0,35 m (1 ft).
 

LỄ HỘI

Tới thăm Hải Phòng vào mùa xuân du khách có thể tham dự lễ hội, thăm cả di tích lịch sử. Vào mùa hè, tham gia những chuyến du lịch và tham gia vui chơi giải trí tại bãi biển Đồ Sơn, hải đảo Cát Bà, vịnh Bái Tử Long và vịnh Hạ Long. Vào mùa thu, tham gia các hội chọi trâu và các hoạt động văn hóa dân gian. Vào mùa đông, có thể giải trí với thú vui leo núi, thăm hang động tại Cát Bà, Núi Voi. Người Hải Phòng sẽ làm hài lòng du khách với những món ăn đặc sản của biển và những cuộc du lịch vui vẻ trên biển cả mênh mông trong nắng ấm của miền nhiệt đới.

Múa rối cạn và múa rối nước: Múa rối là một loại hình nghệ thuật dân gian lâu đời của Hải Phòng. Tương truyền, phường múa rối cạn có tới 7 đời ở Bảo Hà, xã Đồng Minh, huyện Vĩnh Bảo cách trung tâm Hải Phòng chừng 30 km (18.8 miles). Nghệ thuật múa rối Bảo Hà ngày một phát triển. Ngày nay khi biểu diễn đều kèm theo âm nhạc, lời nói và ca hát. Múa rối cạn đã mang tính chất sân khấu kịch hát.

Múa rối nước Nhân Hòa là một loại hình sân khấu rối kết hợp với thiên nhiên và lửa pháo. Con rối nước Nhân Hòa làm bằng gỗ sơn then, không mặc quần áo. Nơi biểu diễn rối nước thường là hồ ao. Ngày nay người ta tạo ra bể nước để có thể diễn rối nước trong rạp hát.

Lễ hội xuống biển: Lễ hội được tổ chức tại làng chài Trân Châu (Cát Bà) từ ngày 4 đến ngày 6 tháng 1 (âm lịch) hàng năm. Sau khi làm lễ Thủy Thần, Long Vương, một hồi trống lệnh vang lên, hàng trăm trai tráng tay cầm chèo hò reo chạy tới thuyền của mình để kịp ra nhanh nhất nơi quy định. Một người chèo, một người tung lưới và gõ nhịp vào nơi mạng thuyền. Gõ càng mạnh, càng dồn dập, cá càng hoảng sợ chạy mắc vào lưới càng nhiều. Đến trưa nổ pháo lệnh thu quân. Mọi người khiêng cá của mình lên các sân đình để các bô lão chấm thi. Con cá ngon nhất được chọn nướng ngay trên đống lửa đỏ rực ở sân đình để tế thần, còn lại chia cho mọi người. Ai đánh được cá to nhất hoặc nhiều cá nhất được trao giải.