Bắc Cạn

ĐỊA LÝ

Diện tích: 4.795,54 km2.
Dân số (2004): 336.982 người.
Tỉnh lỵ: Thị xã Bắc Cạn.
Các huyện: Ba Bể, Ngân Sơn, Chợ Đồn, Na Rì, Chợ Mới, Bạch Thông.
Dân Tộc: Việt (Kinh), Tày, Nùng, Dao...

Bắc Cạn là tỉnh thuộc miền núi và trung du, phía bắc giáp Cao Bằng, phía đông nam giáp Lạng Sơn, phía tây giáp Tuyên Quang, phía nam giáp Thái Nguyên.

Địa hình của tỉnh chủ yếu là đồi núi, trung du, hệ thống sông ngòi dày đặc. Khí hậu của tỉnh chia làm hai mùa: mùa mưa và mùa khô. Nhiệt độ trung bình năm khoảng 25° C.

Giao thông đường bộ, đường thủy đều thuận lợi. Bắc Cạn có tiềm năng khoáng sản đa dạng, tiềm năng về rừng, đặc biệt là các khu rừng nguyên sinh với hệ thống động thực vật rất phong phú.

THẮNG CẢNH

Khu du lịch Ba Bể: Đây khu du lịch có tiềm năng du lịch sinh thái, văn hóa lớn mạnh và rất có ý nghĩa trong tiểu vùng du lịch miền núi Đông Bắc, bao gồm khoảng 20 điểm di tích danh thắng đặc sắc, độc đáo. Trong đó tiêu biểu là những điểm du lịch:

Hồ Ba Bể: Từ Hà Nội theo đường số 3 qua Thái Nguyên, đến thị xã Bắc Cạn và đi tiếp khoảng 40 km (25 miles) là đến hồ Ba Bể (gần chợ Rã). Con sông Năng chảy dưới chân núi đá vôi, giữa những bờ vách đứng xuyên qua núi Lung Nham, nơi đó gọi là động Puông. Thuyền nhỏ luồn trong động Puông chập chờn trong ánh sáng mờ ảo, những thạch nhũ hình thù kỳ lạ hiện lên trước cửa động, Đi khỏi cửa động chừng 4 km (2.5 miles) vào địa phận hồ Ba Bể, một hồ kiến tạo lớn nhất miền Bắc Việt Nam giữa vùng đá phiến và đá vôi. Hồ dài hơn 8 km (5 miles), rộng 3 km (1.9 miles), sâu khoảng 20 - 30 km (18.8 miles). Đoạn giữa hồ hơi eo lại. Có hai đảo nhỏ nổi lên giữa hồ, một đảo giống như con ngựa đóng cương đang lội nước (nên còn gọi là đảo An Mã).

Hồ Ba Bể ở độ cao khoảng 145 m (4,35 ft) so với mặt nước biển, diện tích mặt hồ vào khoảng 500 ha được bao bọc bởi những dãy núi đá vôi có nhiều hang động và những suối ngầm khi ẩn khi hiện. Toàn cảnh hồ như một bức tranh thủy mặc làm say lòng nhiều du khách từ xưa đến nay.

Vườn Quốc gia Ba Bể: Vườn quốc gia Ba Bể là một di sản thiên nhiên quý giá, có diện tích 23.340 ha. Đây là một hệ thống rừng nguyên sinh trên núi đá vôi bao bọc xung quanh hồ nước trong xanh. Ở đây có tới 417 loài thực vật và 299 loài động vật có xương sống. Có nhiều loại động vật quý hiếm như phượng hoàng đất, gà lôi, voọc mũi hếch... còn được lưu giữ ở đây.

Cùng với thắng cảnh hồ Ba Bể, vườn quốc gia Ba Bể là một di sản thiên nhiên đẹp vào bậc nhất của nước ta cần phải được bảo vệ, khai thác đưa khách du lịch tới tham quan, nghỉ dưỡng, nghiên cứu.

Động Puông: Động Puông nằm trên dòng sông Năng, cách huyện lỵ Ba Bể 5 km (3 miles). Động là nơi con sông Năng chảy xuyên qua một dãy núi đá vôi tạo thành. Động có chiều dài khoảng 200 m (600 ft), chiều cao trung bình của động 25 - 30 m (60 ft) với nhiều hình thù, cột đá hùng vĩ. Trong động còn có đàn dơi hàng chục vạn con sinh sống và trú ngụ. Động Puông là một điểm du lịch sinh thái đặc biệt độc đáo và rất hấp dẫn.

Thác Đầu Đẳng: Thác là nơi có dòng sông Năng tiếp giáp với tỉnh Tuyên Quang. Thác Đầu Đẳng có chiều dài khoảng 2 km (1.25 miles), là nơi con sông Năng bị chặn lại bởi những tảng đá lớn nhỏ xếp chồng lên nhau với độ dốc chừng 500 m (1,500 ft), tạo thành một thác nước ngoạn mục kỳ vĩ, hòa với phong cảnh rừng nguyên sinh tạo ra một ấn tượng khó quên. Không những vậy, tại đây còn xuất hiện loại cá Chiên (có những con nặng trên 10 kg) là loại cá hiếm thấy nhất hiện nay.

Ao Tiên: Ao Tiên là một hồ nước nhỏ, rộng chừng 3 ha nằm trên đỉnh núi. Bị bao bọc bởi rừng nhiệt đới nên khí hậu ở đây rất mát mẻ và trong lành. Tương truyền đây chính là nơi các nàng tiên trên trời thường xuống tắm và đánh cờ.

Thác Roọm: Thác Roọm thuộc xã Quang Thuận, huyện Bạch Thông, nằm cách thị xã Bắc Cạn 8 km (5 miles) theo tỉnh lộ Bắc Cạn - Chợ Đồn. Khu thác Roọm bao gồm một quần thể bãi đá, sông núi rất đẹp hòa với cảnh thiên nhiên của núi rừng. Thác Roọm là nơi con sông Cầu bị chắn bởi bãi đá lô nhô dài chừng 1 km (0.6 miles) tạo nên phong cảnh kỳ thú. Hiện nay, sở Thương mại - Du lịch tỉnh Bắc Cạn đang có quy hoạch thác Roọm thành điểm du lịch phụ cận của khu vực thị xã Bắc Cạn, biến nơi đây thành khu du lịch cuối tuần với các loại hình vui chơi, giải trí, thể thao, leo núi, cắm trại, nghỉ dưỡng...

KINH TẾ

Đa số đồng bào ở Bắc Cạn là người Kinh sống tập trung ở các huyện lỵ, thành phố; ngoài ra còn có các sắc dân Thổ, Nùng, Mán và Dao thường sinh sống trên những vùng rừng núi cao. Người dân thờ cúng Tổ tiên, Thần linh, Trời đất, họ ăn Tết vui Xuân rất lớn, y phục thường là màøu xanh chàm và màu nâu.

Bắc Cạn có nhiều quặng mỏ gồm vàng, bạc, đá đen, kẽm, chì. Kỹ nghệ khai thác quặng mỏ ở Bắc Cạn rất đáng kể. Thương mại cũng khá phồn thịnh, nhờ những trục lộ giao thông với Cao Bằng, Tuyên Quang, Thái Nguyên.
 

LỊCH SỬ

Bắc Cạn xưa thuộc bộ Vũ Định, một trong 15 bộ của nước Văn Lang. Vào thế kỷ thứ 3, Bắc Cạn có tên là Phú Nghiêm, rồi đổi thành quận Vũ Định dưới đời Đường. Nhà Lý đặt là phủ Phú Lương. Đến đời nhà Lê lại đổi thành phủ Thông Hóa, thuộc lộ Thái Nguyên. Sang đời nhà Trần, tỉnh lỵ Bắc Cạn hiện nay là huyện Vĩnh Thông, rồi đổi tên lần nữa thành Bạch Thông vào đời Hậu Lê. Tỉnh Bắc Cạn được thành lập năm 1900, gồm 20 tổng.

Năm 1873, giặc khách Trung Hoa là Lý Dương Tài nổi lên cướp phá biên giới. Quan Tham Tán Đại Thần Linh Ninh Thái Tống Đốc bấy giờ là Tôn Thất Thuyết mang quân đi đánh làm chúng phải lui về đóng ở Ba Bể; đây là nơi ba phía có núi, một phía là bể, và chỉ có một đường độc đạo ra vào. Lý Dương Tài sai đắp hào lũy, chuyển vận nhiều lương khô, rồi cố thủ hàng mấy tháng trời làm quân triều đình không sao phá nổi. Ông Tôn Thất Thuyết bèn cử ông Ông Bích Khiêm, một danh tướng tài giỏi tìm cách phá giặc. Ông Bích Khiêm chỉ xin mang theo 80 quân lính khỏe mạnh. Suốt 10 ngày đêm gian khổ, toán quân đặc biệt này vượt đèo leo núi để lên đến một đỉnh núi Bích Lập, chỗ sào huyệt của giặc cướp ở phía dưới. Toán quân nối dây rừng đu xuống, bất thần tấn công làm bọn giặc không ngờ trước nên hoảng sợ chạy tán loạn, toán quân của Ông Bích Khiêm đã giết sạch bọn chúng, giải cứu gần 400 phụ nữ Việt bị giặc bắt giữ và tịch thu rất nhiều ngựa, vũ khí.

Đến cuối năm 1889, quân Pháp đem gần ngàn quân chiếm Chợ Mới liền bị nghĩa quân do ông Bá Kỳ chỉ huy đánh rất dữ dội, giặc mất 100 tên và 8 sĩ quan thiệt mạng.

Trước năm 1975, tỉnh Bắc Cạn gồm các huyện Bạch Thông, Chợ Rã, Chợ Đồn, Ngân Sơn, Na Rì và Chợ Mới.

DI TÍCH

Chùa Thạch Long: Chùa nằm bên trong một hang đá vôi thuộc xã Cao Kỳ, huyện Chợ Mới. Hang động này lại bao gồm 2 tầng thông với nhau được gọi là tầng thiên và tầng âm. Hiện nay, chùa là nơi sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng của nhân dân trong vùng, chùa thờ phật và Thánh Mẫu.

Đền Thắm: Đền Thắm thuộc thị trấn Chợ Mới, huyện Chợ Mới, được xây dựng một nữa gắn vào lòng núi, một nữa lộ thiên. Trước đền là con sông Cầu uốn khúc chảy lơ thơ tạo nên phong cảnh "sơn thủy hữu tình". Đền là nơi sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng của nhân dân trong vùng.

LỄ HỘI

Bắc Cạn là một trong những tỉnh có nhiều dân tộc cư trú, vì vậy nền văn hóa cũng mang nhiều sắc thái, nhiều lễ hội truyền thống phong phú, đa dạng thường được tổ chức vào sau Tết Nguyên Đán có nhiều trò chơi mang đậm đà bản sắc dân tộc. Bắc Cạn là tỉnh miền núi có rất nhiều phong cảnh thiên nhiên thơ mộng, hữu tình, nhiều di tích lịch sử. Đây là một tỉnh có tiềm năng về du lịch khá lớn. Tỉnh Bắc Cạn có nhiều khả năng phát triển để có thể trở thành một trung tâm du lịch của vùng trung du và miền núi phía bắc.

Hội chùa Thạch Long: Lễ hội được tổ chức vào 2 ngày là ngày 6 và 7 tháng 1 âm lịch hàng năm tại chùa Thạch Long, xã Cao Kỳ, huyện Chợ Mới. Lễ hội là dịp nhân dân địa phương tổ chức dâng hương tưởng nhớ đến tổ tiên, ngoài ra lễ hội còn có những trò chơi hoạt động văn hóa, thể thao như kéo co, hát lượn, múa... và leo núi thưởng ngoạn phong cảnh hùng vĩ của hang động, núi rừng.

Lễ hội xuân Ba Bể: Lễ hội được tổ chức ngay bên bờ hồ Ba Bể, thuộc xã Nam Mẫu, huyện Ba Bể vào ngày 10 tháng 1 âm lịch hàng năm. Lễ hội là nơi phô diễn những bản sắc dân tộc của đồng bào địa phương với nhiều trò chơi truyền thống như: đua thuyền độc mộc, ném còn, chọi bò, múa khèn, đấu võ dân tộc... cùng nhiều hoạt động văn hóa của đồng bào dân tộc. Lễ hội diễn ra một ngày và thu hút từ 1,5 đến 2 vạn du khách tới tham dự.