Lào Cai

ĐỊA LÝ

Diện tích: 8.044 km2.
Dân số (2004): 616.500 người.
Tỉnh lỵ: Thị xã Lào Cai.
Các huyện: Thị xã Cam Đường; huyện: Mường Khương, Bát Xát, Bắc Hà, Bảo Thắng, Sa Pa, Bảo Yên, Than Uyên, Văn Bàn.
Dân tộc: Việt (Kinh), H'Mông, Tày, Nùng, Dao, Thái, Giáy, Lự, Bố Y, Kháng, La Chí, Phù Lá (Xá Phó), Hà Nhì, Mường, La Ha..

Lào Cai là một tỉnh vùng cao biên giới. Phía Bắc giáp Vân Nam (Trung Quốc) với 230 km (144 miles) đường biên, phía tây giáp Lai Châu, phía đông giáp tỉnh Hà Giang, phía nam giáp Yên Bái và Sơn La.

Địa hình của tỉnh gồm có núi, đồi và thung lũng. Hệ thống sông suối của tỉnh Lào Cai chằng chịt, lắm thác ghềnh. Lào Cai có đường giao thông huyết mạch nối liền Vân Nam (Trung Quốc) với Việt Nam nên Lào Cai có vị trí quan trọng cả về kinh tế, chính trị, văn hóa, quân sự. Khí hậu chia ra làm nhiều vùng. Ở các vùng thấp: khí hậu mang tính chất nhiệt đới. Nhiệt độ trung bình năm ở các vùng này khoảng chừng 20 - 22° C. Ở các vùng cao từ 700 m (2,100 ft) trở lên: khí hậu mang tính chất bán nhiệt đới pha ôn đới. Nhiệt độ trung bình năm từ 18 - 28° C, riêng ở Sa Pa (Lào Cai) có khi nhiệt độ xuống dưới 0° C và có mưa tuyết.

Lào Cai có nhiều dải rừng lớn, rừng có nhiều gỗ quý như pơmu, lát hoa, chò chỉ... Nhiều cây dược liệu và các loại động vật quý hiếm như lợn rừng, hổ, báo, hươu, nai...

Tỉnh Lào Cai không chỉ giàu về tài nguyên thiên nhiên mà còn có nhiều cảnh đẹp tự nhiên như ruộng bậc thang bên sườn núi, mùa đông các đỉnh núi cao luôn có tuyết phủ trắng xoá, mùa xuân có hoa đào nở rộ khắp núi đồi. Lào Cai có nhiều hang động và danh thắng đẹp, có Sa Pa nơi nghỉ mát lý tưởng về mùa hè...

THẮNG CẢNH

Sa Pa: Sa Pa là một thị trấn nghỉ mát đẹp và thơ mộng nằm ở độ cao 1.600 m (4,800 ft) so với mặt biển, cách Hà Nội 333 km (208 miles), cách thị xã Lào Cai 38 km (23.8 miles). Khí hậu Sa Pa mát mẻ quanh năm, nhiệt độ trung bình năm từ 15 đến 18° C, mùa hạ không nóng gay gắt như vùng đồng bằng ven biển. Mùa đông thường có mây mù bao phủ và rất lạnh, nhiệt độ có khi xuống dưới 0° C, có năm tuyết rơi. Thời tiết ở Sa Pa một ngày có tới bốn mùa: sáng, chiều là thời tiết của mùa xuân, mùa thu. Buổi trưa là thời tiết của mùa hạ, thường có nắng nhẹ, trời quang mây nhưng khí hậu vẫn dịu mát. Đêm đến trời lạnh là thời tiết của mùa đông. Từ tháng 5 đến tháng 8 ở Sa Pa có mưa nhiều.

Ở ngay trung tâm thị trấn, xen giữa rừng đào thơ mộng và những rặng Samu xanh ngát là những biệt thự cổ kính xen cùng biệt thự hiện đại kiến trúc theo kiểu phương tây khiến cho thị trấn mang nhiều dáng dấp của thành phố châu Âu. Dọc theo các sườn đồi là những ngôi nhà xinh xắn với tường vôi, ngói đỏ, hình khối đa dạng ẩn hiện khi lên cao, lúc xuống thấp dọc theo các trục lộ làm cho thị trấn càng trở nên thơ mộng. Từ thị trấn Sa Pa nhìn sang phía tây là dãy Hoàng Liên Sơn xanh thẳm, bốn mùa sương giăng buổi sớm. Nơi đây có ngọn đỉnh Phan-Xi-Păng cao 3.143 m (9,429 ft) rất hấp dẫn những ai mê leo núi. Sa Pa còn có nhiều cảnh đẹp tự nhiên như thác Bạc, cầu Mây, Cổng Trời, rừng Trúc, hang động Tả Phìn.

Khí hậu Sa Pa trong lành, nổi tiếng với những vườn cây ôn đới như bắp cải, su hào, su su..., cây dược liệu quý và nhiều loại cây ăn quả như đào, mận, lê... Những ngày phiên chợ ở Sa Pa thật nhộn nhịp. Vào tối thứ bảy hàng tuần, chợ Sa Pa có sức hấp dẫn đặc biệt đối với du khách từ phương xa tới.

Núi Phan-Xi-Păng: Tuy chỉ cách thị xã Lào Cai không xa, nhưng nếu đi bộ, leo núi bạn phải mất 6 đến 7 ngày mới tới đỉnh núi. Phan-Xi-Păng nằm ở phía tây nam Sa Pa, là một ngọn núi cao nhất của bán đảo Đông Dương (3.143 m). Phan-Xi-Păng nằm ở giữa các ngọn núi trong dãy Hoàng Liên Sơn có độ cao hơn 3.000 m (9,000 ft) so với mặt biển (Lang Cung, Pu Luang, Sapin).

Địa hình của Phan-Xi-Păng có thể chia nhiều loại. Thung lũng Mường Hoa ở vị trí thấp nhất 950 - 1.000 m (3,000 ft) so với mặt biển. Loại thứ hai ở độ cao 1.300 - 1.400 m (4,200 ft) được cấu tạo bởi một dải hẹp ở chân núi phía đông. Những loại địa hình khác ở độ cao khác nhau như 1.700 - 1.800 m (5,400 ft), 2.100 - 2.200 m (6,600 ft) và 2.700 - 2.800 m (8,400 ft). Nếu đứng ở điểm thấp nhất nhìn lên đỉnh Phan-Xi-Păng và một số đỉnh núi khác chỉ thấy hiện ra lờ mờ phía xa.

Hệ thực vật ở Phan-Xi-Păng khá phong phú. Có tới 1680 loại cây chia làm 679 chi thuộc 7 nhóm. Có một số loại thuộc nhóm quí hiếm. Phan-Xi-Păng rất hấp dẫn với khách du lịch ưa mạo hiểm. Du khách đến đây để khám phá và chinh phục nó.

Thác Bạc: Thác Bạc cách thị trấn Sa Pa khoảng 12 km (7.5 miles). Từ trên khe núi cao hàng trăm mét, dòng nước ầm ầm đổ xuống, bọt tung trắng xoá như những đóa hoa vì vậy gọi là thác Bạc. Từ xa đã nghe thấy tiếng thác đổ ào ào, tiếng vang được lập lại trong rừng thẳm càng tăng thêm cảm giác hoang dã và huyền bí. Thác ở ngay gần đường quốc lộ, rất thuận tiện cho khách du lịch.

Cầu Mây: Cầu Mây là một cây cầu bắt treo qua dòng sông Mường Hoa chảy trong một thung lũng ở cách thị trấn Sa Pa khoảng 17 km (10.6 miles) về phiùa đông nam. Từ đường cái, du khách có thể men theo con đường mòn nhỏ dài khoảng 3 km (1.9 miles) dẫn xuống Cầu Mây.

Hang động Tả Phìn: Cách thị trấn Sa Pa 12 km (7.5 miles) về hướng đông bắc có một dãy núi đá vôi, một nhánh của dãy Hoàng Liên Sơn, trên đó có hang động Tả Phìn. Cửa hang cao khoảng 5 m (15 ft), rộng 3 m (9 ft) có một lối đi xuyên xuống đất. Vào sâu 30 m (90 ft) sẽ gặp một hang động. Vào trong động, du khách sẽ nhìn thấy có tảng đá giống như thiếu phụ đang bồng con, những tảng đá giống như các nàng tiên, chỗ thì như những mâm xôi khổng lồ... Tại chỗ rộng nhất trong hang, các nhũ đá rủ xuống như dải đăng ten uốn lượn, nhấp nhô, long lanh màu ngọc bích.

Gần động Tả Phìn có bản Tả Phìn, nơi có dân tộc Dao và H'Mông cư trú. Sau khi thăm hang động Tả Phìn, du khách có thể ghé thăm bản để tìm hiểu thêm về phong tục tập quán của họ.

Chợ Sa Pa: Chợ của người H'Mông, người Dao,... được họp vào tối thứ bảy hàng tuần, một hoạt động kinh tế và văn hóa rất độc đáo và hấp dẫn của vùng núi Việt Nam. Đây là nơi trao đổi mua bán nhiều loại hàng hóa, sản phẩm địa phương, đồng thời là dịp cho bà con vùng cao đi chơi phố, chơi chợ và thanh niên nam nữ các dân tộc hẹn hò gặp gỡ, ca hát giao duyên để tìm hiểu bạn đời qua khúc hát tỏ tình, qua tiếng sáo, tiếng khèn, đàn môi...

Khi chiều xuống, trong khu vực chợ đã thấy chỗ này, chỗ kia túm tụm dăm bảy trai gái người H'Mông, người Dao đầu mày, cuối mắt nhìn nhau. Rồi khi màn đêm buông xuống, trong khu chợ rỗng không hàng quán, tù mù dưới bóng điện vàng nhạt, họ ngồi bên nhau ca hát, trò chuyện thâu đêm. Khi đã tìm được bạn tâm tình, họ trao kỷ vật cho nhau để rồi hẹn chợ sau gặp lại. Hoạt động văn hóa này đã có từ ngàn xưa và nay vẫn còn gìn giữ được. Chợ Sa Pa là nơi hấp dẫn khách du lịch thích tìm hiểu văn hóa các dân tộc.

Nước khoáng Tắc Kô: Là một mạch nước ngầm trong vắt, nằm ở địa phận Mường Tiên. Nước ở đây rất ngọt và mát, có tác dụng giải khát và chữa bệnh. Mạch nước khoáng Tắc Kô là nguồn nguyên liệu sản xuất nước giải khát dồi dào, phục vụ khách du lịch nghỉ dưỡng ở Sa Pa.

Chợ phiên Bắc Hà (cách Sa Pa 80 km): Bắc Hà là nơi có phiên chợ thuộc loại lớn nhất vùng cao biên giới. Đây là nơi giao lưu và trao đổi hàng hóa, gặp gỡ của trai gái, bạn bè, người thân, một hình thức sinh hoạt đặc trưng của người H'Mông và người dân trong vùng. Người ta thồ trên lưng ngựa đủ mọi thứ hàng hóa để bán và trao đổi. Đặc biệt chợ phiên Bắc Hà có món "thắng cố" (chảo canh) là món ăn yêu thích của người H'Mông và của người dân trong vùng.

Quần thể hang động Mường Vi: Mường Vi thuộc huyện Bát Xát có quần thể hang động đẹp, nổi bật là hang Mường Vi. Chiều sâu của hang khoảng hơn 1 km (0.6 miles), lòng hang rộng có nhiều cửa ra vào. Trong hang nhũ đá được bào mòn rủ xuống lòng hang tạo thành muôn hình kỳ ảo: có Phật ngồi thiền, có các nàng tiên bay, có cảnh bản Mường, ruộng bậc thang, đụn rơm, cây dạ... Khi gõ nhẹ vào thành hang tạo thành các âm thanh như tiến đàn đá ở Tây Nguyên.

Suối, thác Cốc San: Về phía tây nam thị xã Lao Cai khoảng 5 km (3.13 miles), theo quốc lộ 4D từ Lao Cai đi Lai Châu là con suối Cốc San. Suối bắt nguồn từ dãy núi Hoàng Liên Sơn, chảy qua Sa Pa, Bát Xát và đổ vào sông Hồng tại địa phận thị xã Lao Cai. Qua mỗi vùng đất, dòng suối lại được góp thêm nước từ các khe, con lạch nên càng mạnh mẽ, nước chảy càng xiết hơn. Có một đoạn suối nên thơ và đẹp nhất là khu vực địa phận xã Cốc San, huyện Bát Xát.

Đoạn suối này dài hơn 2 km (1.25 miles) nhưng có hàng chục thác lớn, nhỏ. Trong đó, thác cao và đẹp nhất là thác Sam Ca (thác ba chân), Hua Ly, Phai Na. Thác Sam Ca chia nước thành ba nhánh đổ xuống vực xoáy, sâu trên 10 m (30 ft). Bụi nước bay xa, trùm kín cả một vùng. Đứng cách xa vài trăm mét ta đã có cảm giác mát lạnh. Dọc theo dòng suối là những tảng đá lớn nằm so le nhau như cố tình chắn giữ dòng chảy tạo nên tiếng gầm man dại triền miên đập vào vách dựng đứng hai bờ. Ngày thường, nhìn dòng suối với những phiến đá phẳng lì trải rộng, xen lẫn những tảng đá cao thấp nhấp nhô thoáng trông như những cánh buồm đang mải miết ngược dòng. Cứ như vậy, ghềnh tiếp ghềnh, thác tiếp thác kéo dài hết địa phận Cốc San.

Vẻ đẹp tự nhiên của suối, thác Cốc San kín đáo, dung dị như một cô gái quê dậy thì. Nơi đây quả là một điểm du lịch mới mẻ đầy hấp dẫn của vùng.

KINH TẾ

Tỉnh Lào Cai qui tụ nhiều sắc dân khác nhau, nguyên thủy là đồng bào Thổ. Sắc dân Thái tập hợp ở vùng Cốc Lều, hữu ngạn sông Hồng. Sắc dân Nùng sinh sống trên vùng tả ngạïn sông Hồng. Đồng bào Kinh cũng cư ngụ dọc theo sông Hồng. Đa số đồng bào Lào Cai thuộc sắc dân Mèo và Mán sống ở những vùng cao độ trung bình. Các sắc dân này đều giữ phong tục riêng; đặc biệt, người Nhắng tổ chức Tết Nguyên Đán và hội Lục Tùng rất lớn.

Rừng Lào Cai có nhiều loại gỗ quí như táu mật, lát hoa, lát da đồng, và song, mây, tre, củ nâu; cây dược liệu hà thù ô, sâm... và dã thú. Nông sản chính là thóc, ngô, đậu phộng, mía cùng các loại cây kỹ nghệ như trà, quế, bông vải, chàm, dâu chăn tằm, thuốc lá, cà phê... Ngoài ra, khí hậu Lào Cai cũng thích hợp với nhiều loại cây trái ôn đới như lê, đào, táo, mận. Vùng Bát Xát trồng rất nhiều quít, bưởi, mận, đào, mít.

Lào Cai có nhiều khoáng sản như chì, thiếc, vàng, sắt. Bên cạnh kỹ nghệ khai thác quặng mỏ, dân chúng còn làm nghề xẻ gỗ ở Man Thao và tiểu công nghệ dệt vải hoa. Ngoài huyết lộ Hà Nội - Vân Nam, giao thông của Lào Cai tương đối khó khăn nên thương mại chỉ giới hạn trong việc trao đổi nông phẩm.

LỊCH SỬ

Thời nước Văn Lang, đất này thuộc bộ Tân Hưng, một trong 15 bộ của nước ta. Thời Bắc thuộc, nhà Đường đặt Lào Cai thuộc Giao Châu. Qua thời tự chủ, nhà Lý gọi là Lâm Tây. Đến đời nhà Trần, Lào Cai được đổi thành huyện Thủy Vi thuộc trấn Thiên Hưng. Sang đời nhà Lê thì đổi thành châu thuộc Tây Đạo, sau thuộc Hưng Hóa thừa tuyên. Triều đình Việt Nam vẫn thường phong sắc cho các tù trưởng sắc dân Thái giữ quyền điều hành. Dưới đời Tự Đức, châu Thủy Vi được chia đôi để thành lập châu Bảo Thắng. Tỉnh Lào Cai được chính thức định ranh giới từ năm 1905.

Thời Pháp thuộc, từ năm 1886 đến 1888, đồng bào Mèo, Thái, Mường, tham gia kháng chiến đánh Pháp khắp các rừng núi, từ Phong Thổ, Phố Lu đến Chapa, Tú Mỹ, Trận Sông Đà, hai ngày 25 và 26-4-1886, tàu chiến của Pháp đi từ Bảo Hạ đến sông Đà (phía Nam Lào Cai) gặp một làng nghĩa quân vây đánh, giết nhiều sĩ quan và binh lính. Trận Bình Lư, tháng 4-1886, nhân dân đánh du kích làm giặc tổn thất nặng nề và áp dụng chiến thuật "giặc đi ta về" để tiếp tục dựng căn cứ kháng chiến. Từ năm 1916, Việt Nam Quang Phục Hội hoạt động mạnh ở Lào Cai; ngày 8-8-1916 đánh đồn Bát Xát, ngày 7-2-1918 vây đồn Mường Khương, ngày 9-7-1918 phá đồn Pha Long và ngày 4-9-1918 tấn công vào đồn Cóc Pàn.

Trước năm 1975, Lào Cai có các huyện Mường Khương, Po Kha, Phố Lu, Chapa, Bảo Thắng, Phong Thổ và Bát Xát.

DI TÍCH

Đền Mẫu: Đền Mẫu xây dựng từ đầu thế kỷ 18 thuộc địa phận làng Lão Nhai (nay là thị xã Lao Cai) ngay ngã ba sông Hồng và sông Nậm Thi. Tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt đã có từ lâu. Đây là một công trình thể hiện tín ngưỡng đó của người Việt sống trên vùng đất biên cương của tổ quốc.

Đền Thượng: Cách đền Mẫu khoảng 300 m (900 ft) là một ngôi đền cổ nằm trong một khuôn viên rộng hàng chục hécta. Đó là đền Thượng - thờ Trần Hưng Đạo, biểu tượng văn hóa là nơi thờ Cha. Đền được xây dựng đầu thế kỷ 19, đã trùng tu nhiều lần. Trong khuôn viên đền, một cây đa cổ thụ rất đẹp càng tôn thêm vẻ cổ kính, u tịch của khu đền. Khách trong và ngoài nước rất thích đến vãn cảnh đền mỗi khi có dịp ghé thăm Lào Cai.

Đền Bảo Hà: Đền Bảo Hà thờ ông Hoàng Bẩy, một anh hùng miền sơn cước đánh giặc phương Bắc bảo vệ bản làng đã hiển thánh được thờ ở điện thờ đạo Mẫu Việt Nam. Đền Bảo Hà xây dựng vào thế kỷ 17, được triều đình nhà lê phong tặng "Trấn An Hiển Liệt". Hàng năm cứ mỗi mùa xuân đến và ngày lễ thờ ông Hoàng Bẩy (17-7 âm lịch), hàng vạn người từ trong Nam ngoài Bắc đều đến đền kính cẩn thắp nén nhang tưởng nhớ người anh hùng huyền thoại.

Bãi đá cổ Sa Pa: Đây là một di tích bao gồm những tảng đá với nhiều lớp chạm khắc cổ nằm trong thung lũng Mường Hoa, rải rác xen giữa những thửa ruộng bậc thang của đồng bào dân tộc thiểu số ở đây, rộng 8 km2. Di tích này đã được nghiên cứu lần đầu tiên vào năm 1925 gồm khoảng trên 200 hòn đá kích thước khác nhau, lớn nhất là Hòn Bố dài 15 m (45 ft), cao 6 m (18 ft). Các lớp chạm khắc trên đá gồm nhiều loại hình khác nhau, như tranh vẽ tả thực, hoa văn trang trí, trong đó đáng chú ý nhất là các hình vẽ người, nhà sàn và các dấu hiệu có thể là một hình thức phôi thai của chữ viết đến nay vẫn chưa giải mã được. Trong di tích bãi đá cổ này đáng chú ý nhất là tảng đá vợ, đá chồng, đàn hổ đá và tấm bia trên có khắc chữ mà theo truyền thuyết đó chính là những câu thần chú của nhóm thợ đá để tiêu diệt đàn hổ đến quấy phá dân làng. Còn tảng đá vợ, đá chồng nói về mối tình chung thủy của đôi trai gái vượt lên mọi gian nan, mong tìm được hạnh phúc, cho dù họ có bị hóa đá vẫn hướng về nhau, hai tảng đá như vẫn lần tìm đến nhau.

Khu di tích này đã được các nhà khảo cổ chứng minh có lâu đời và là một di sản của cư dân Việt cổ. Hiện nay, di tích này thu hút sự quan tâm của nhiều nhà khoa học và đang đề nghị UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới.

Khu du lịch núi Hàm Rồng: Ở cách trung tâm thị trấn Sa Pa khoảng 2 km (1.25 miles), ngay sau khách sạn Hàm Rồng có một dãy núi cao gần 2000 m (6,000 ft), gồm nhiều dãy đá nhấp nhô mang nhiều dáng vẻ khác nhau đó là núi Hàm Rồng. Cả dãy núi giống như một con rồng khổng lồ đang uốn khúc, nằm phục. Sự tích núi Hàm Rồng được kể lại rằng: Từ xa xưa mọi sinh vật đều sống hỗn độn. Một hôm Ngọc Hoàng ban lệnh tất cả các sinh vật hãy lập lấy địa phận của mình. Các sinh vật tranh nhau tìm chỗ trú ngụ. Lúc này ba anh em nhà rồng đang sống trong hồ lớn, khi nghe tin vội chạy sang hướng đông thì đã hết chỗ, họ bèn chạy sang hướng tây. Hai người anh chạy nhanh hơn nên ở đó chờ người em. Người em chạy chậm đã lạc vào đám đông toàn sư tử, hổ báo. Người em sợ quá rùng mình co người, há mồm để tự vệ. Vừa lúc đó lời ban của Ngọc Hoàng đã hết hạn. Thế là hai người anh nhà Rồng hóa thành đá quay về hướng Lào Cai, còn người em út hóa đá có dáng đầu ngẩng cao mồm há to nhe răng nhìn về dãy Hoàng Liên Sơn và được gọi là núi Hàm Rồng.

Để lên được đỉnh núi Đầu Rồng, du khách phải leo qua các khu vườn lan 1, vườn lan 2, trạm vi ba, vườn hoa Sa Pa, cổng trời. Trên đỉnh núi Hàm Rồng có nhiều cảnh quan đẹp, nhiều hang động, núi đá nhấp nhô rất ngoạn mục, lý thú. Hàm Rồng là điểm du lịch hấp dẫn của Sa Pa.

Lâu đài Hoàng Yến Chao: Lâu đài Hoàng Yến Chao là một công trình kiến trúc độc đáo kết hợp phong cách phương Đông với phương Tây, được xây dựng ở thế kỷ 20. Lâu đài nằm trên địa phận bản Nà Hối Thổ, huyện Bắc Hà (qua chợ Bắc Hà khoảng 300 m (900 ft) là tới nơi).

Lâu đài được kiến trúc hai tầng là nơi ở của Hoàng Yến Chao (sau này là con trai - Hoàng A Tưởng), đồng thời cũng là một pháo đài phòng thủ, nằm ở vị trí quan trọng chi phối cả thung lũng Bắc Hà. Lâu đài có hệ thống lô cốt, thành lũy kiên cố (vữa xây có mật mía) hiện đã hỏng khá nhiều. Hệ thống lỗ châu mai tỏa ra bốn hướng. Từ xa bạn có thể nhìn thấy lâu đài màu trắng nổi lên giữa thung lũng rất ngạo nghễ, uy nghiêm.

LỄ HỘI

Lào Cai là tỉnh có nhiều dân tộc cùng sinh sống. Mỗi dân tộc đều có tiếng nói, phong tục tập quán, ăn mặc, ca múa, văn hóa riêng. Đặc điểm này đã tạo cho Lào Cai bức tranh văn hóa rất đa dạng và phong phú.

Nét văn hóa đặc sắc nhất của tỉnh là những phiên chợ vùng cao (Lao Cai có 14 chợ). Chợ không những là nơi mua bán, trao đổi hàng hóa, mà phiên chợ ở đây còn là một nơi giao lưu văn hóa, hát múa, chơi kèn, thổi sáo... Chợ còn là nơi trai gái hò hẹn, gặp gỡ, tìm hiểu bạn đời.

Các dân tộc trong tỉnh có một kho tàng văn hóa văn nghệ dân gian rất đa dạng và phong phú như truyện cổ, thơ ca, tục ngữ. Người Tày có lối hát giao duyên khá phổ biến với các làn điệu lượn, phong Slư. Người Mường có hát Xéc bùa, hát bọ mẹng, hát đồng dao, hát ru... Người Dao thích múa, người Thái có các điệu múa xòe, sạp, hát thơ... Người H'Mông lại thích thổi khèn. Họ dùng khèn lá, đàn môi đễ trao đổi tâm tình.

Lễ hội của các dân tộc sinh sống trên đất Lào Cai rất nhiều, sơ bộ liệt kê trong năm có 24 lễ hội: Tết "Nhảy" của người Dao Đỏ; hội "Gầu Tào" của người H'Mông; hội "Lồng Tồng" của người Tày ở Văn Bàn, ở Bắc Hà; hội "Róng Boọc" của người Giáy ở Cam Đường, ở Sa Pa; hội "khu già già" của người Hà Nhì ở Bát Xát... Mỗi lễ hội điều có nét riêng nhưng lại có những nét văn hóa, tín ngưỡng từ xa xưa của cư dân địa phương còn giữ được cho đến ngày nay. Sau đây là một số lễ hội:

Hội chơi núi mùa Xuân: Đây là lễ hội của dân tộc H'Mông còn được gọi là Gầu Tào hoặc Sán Sải (có nghĩa là đi chơi ngoài trời hoặc đi chơi núi). Lễ hội thường diễn ra sau Tết Nguyên Đán, từ mồng 3 đến 5 tháng giêng. Địa điểm là khu đồi thoai thoải gần bản. Lễ hội mang màu sắc tín ngưỡng dân gian: cầu con, cầu mệnh, cầu may, cầu phúc. Lễ hội là những ngày vui lớn của xóm bản. Trai gái xúng xính trong trang phục mới. Hội còn tổ chức nhiều cuộc vui: Thi bắn súng, bắn nỏ, hát giao duyên, múa khèn, múa võ, ném pa páo (giống quả còn), thi biểu diễn khèn, mở tiệc đãi khách...

Lễ Tết "Nhảy" của người Dao Đỏ: Tết "Nhảy" được tổ chức vào dịp Tết Nguyên Đán (ngày mồng một, mồng hai), địa điểm là nhà ông trưởng họ. Nét đặc thù của lễ hội này là lễ tắm tượng tổ tiên bằng gỗ. Trong lễ hội có biểu diễn những điệu múa thể hiện tín ngưỡng mang màu sắc văn hóa, văn nghệ vui tươi khỏe mạnh, qua đó cho thấy những sinh hoạt cộng đồng của người Dao Đỏ.

Hội Lồng Tồng của người Tày (huyện Văn Bàn, huyện Bắc Hà): Lễ hội được tổ chức vào tháng giêng (thường là ngày 5 hay 15). Địa điểm là khu ruộng gần bản, trung tâm lễ hội là cây còn. Hội Lồng tồng là sinh hoạt cộng đồng đặc sắc nhất của người Tày. Thông qua lễ hội cho ta hiểu thêm về những giá trị về dân tộc, nhân văn, nghệ thuật... Lễ hội phản ánh ước nguyện được mùa, con người khỏe mạnh, sinh nhiều con cháu. Phần lễ có nhiều nghi thức trang trọng: rước nước , cúng thần bản, thần suối, thần núi, cúng cây còn. Trong lễ hội có nhiều cuộc vui như thi ném còn, kéo co, chọi gà bằng hoa chuối, chọi trâu bằng măng vầu. Nam nữ đến hội để múa xòe, hát giao duyên, kết bạn ...

Hội Xuống đồng (dân tộc Giáy, Phù Lá): Còn được gọi là hội "Cầu mùa" chỉ tổ chức vào mùng 3 tháng 1 âm lịch hàng năm. Lễ hội mang những nét đẹp văn hóa, cầu chúc mùa màng cây cối tốt tươi, vạn vật sinh sôi nảy nở, người người mạnh khỏe, sống lâu. Hội xuống đồng rất độc đáo, nó mang nhiều nét riêng biệt không bị ảnh hưởng pha tạp của dân tộc nào. Ngày hội còn là dịp tuổi trẻ các dân tộc đến xem và chọn bạn trăm năm.

Lễ Lập tịch của người Dao (Khe Mạ - Bảo Thắng): Lễ thường được tổ chức vào dịp nông nhàn, thường là trước hoặc sau Tết Nguyên Đán. Địa điểm tại gia đình hoặc khuôn viên người làm "lập tịch" (được chính thức nhận vào dòng họ). Đây là nghi lễ của các gia đình khi có con trai 14 -15 tuổi thì mời thầy đến làm lễ. Nghi lễ có nhảy từ tháp cao xuống lưới võng; lễ răn dạy... lễ hội là ngày vui của cả cộng đồng. Sau phần nghi lễ trang trọng có múa hát tưng bừng, múa trống đất, múa sạp, múa gà...